UWAGA TOKSYK. Zaburzenia osobowości wiązki B

Osobowość to wewnętrzny zespół stałych i zmiennych cech psychofizycznych, system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania. Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych, który zdecydowanie odróżnia jednostkę od innych. Osobowość jest także definiowana jako charakterystyczny sposób reagowania jednostki na środowisko społeczne, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje. Osobowość  związana jest  z wszystkimi działaniami, doznaniami i potrzebami osoby, zarówno na poziomie fizjologicznym, charakteru, intelektu jak i duchowym. Osobowość kształtowana jest przez całe życie, szczególnie jednak w okresie dzieciństwa oraz młodości, poprzez wpływ bodźców zewnętrznych w procesie wychowania, socjalizacji, interakcji społecznych a także własnej aktywności jednostki. Chociaż nie istnieje jeden idealny wzorzec osobowości możemy mówić o kulturowym ideale osobowości, który jest wzorcem narzucającym człowiekowi zespół cech i zachowań społecznie akceptowanych i oczekiwanych. 

DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder) to klasyfikacja zaburzeń psychicznych, która umożliwia obiektywną ich ocenę. DSM-5 uwzględnia 10 zaburzeń osobowości zgrupowanych w 3 wiązki.

Wiązka A obejmuje: osobowość paranoiczną (ang. paranoid personality disorder),osobowość schizoidalną (ang. schizoid personality disorder) i osobowość schizotypową (ang. schizotypal personality disorder).

W wiązce B mieszczą się antyspołeczne zaburzenie osobowości (ang. antisocial personality disorder),osobowość histrioniczna (ang. histrionic personality disorder),osobowość narcystyczna (ang. narcissistic personality disorders) i osobowość typu borderline (osobowość z pogranicza) (ang. borderline personality disorder).

Wiązka C to osobowość unikowa (ang. avoidant personality disorder), osobowość zależna (ang. dependent personality disorder) i osobowość z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi. 

W niniejszym artykule skupimy się na zaburzeniach mieszczących się w wiązce B, która określana jest jako emocjonalno- dramatyczna. 

Zaburzenia antyspołeczne wynikające z uszkodzenia wiązki B  charakteryzuje się w ciągłym naruszaniem praw innych oraz zachowaniami aspołecznymi. Częste mówienie nieprawdy, wdawanie  się w konflikty,  impulsywność oraz nieumiejętność przewidywania konsekwencji swoich działań to cechy bardzo charakterystyczne. Osoba z zaburzeniami wiązki B w obszarze antyspołecznym może być podstępna i manipulować innymi dla osiągnięcia swoich celów lub dla przyjemności. Jest nieodpowiedzialna, często nie potrafi utrzymać pracy, spłacać swoich długów. Ponadto ma ograniczoną zdolność empatii: nie współczuje innym ani nie żałuje swoich złych postępków.

Zaburzenia histrioniczne obejmują zachowania  nadmiernie emocjonalnie, teatralne, wręcz dramatyczne. Osoba z zaburzeniami histrionicznymi  czuje się niekomfortowo, gdy nie jest w centrum uwagi, o którą zabiega w sposób natarczywy. Często zachowuje się otwarcie prowokacyjnie lub uwodzicielsko. Osoba taka mówi bardzo emocjonalnie, ale często nie konkretnie i w sposób rozproszony. Emocje przy tym zaburzeniu są płytkie, często gwałtownie się zmieniają. 

Narcystyczne zaburzenia charakteryzują się przede wszystkim  przerośniętym, niczym nieuzasadnionym poczuciem własnej wartości. Osoba z tym zaburzeniem jest przekonana, że należy jej się specjalne traktowanie. Bardzo często zachowuje się arogancko, wykorzystuje innych i nie wykazuje empatii. Narcyz nie znosi krytyki i bywa chorobliwie zazdrosny. 

Ostatnim rodzajem zaburzeń związanych z wiązką B są zaburzenie z pogranicza Borderline. Te z kolei charakteryzują się niepewnym obraz samego siebie, niestabilnym zachowaniem, zmiennymi nastrojami. Osoby z tymi zaburzeniami nie tolerują  samotności, mając stale poczucie pustki, angażują się w intensywne, lecz niestabilne relacje.W zachowaniu impulsywne, nieprzewidywalne, czasem aż do zachowań autodestrukcyjnych. Często przejawiają impulsy samobójcze oraz intensywny, nieadekwatny do sytuacji gniew. 

Zaburzenia osobowości wiązki B są związane z zachowaniami w obszarze społecznym. Bardzo często osoby przejawiające takie zaburzenia nie sposób sklasyfikować w konkretnej grupie. Mogą one przejawiać cechy łączące w sobie na przykład zaburzenia histrioniczne i narcystyczne. Niemal zawsze osoby te przejawiają tendencje do zachowań psychopatycznych, socjopatycznych, toksycznych. Bywa również nierzadko, że osoby takie mają olbrzymią skłonność do stosowania przemocy zwłaszcza psychicznej i emocjonalnej oraz szczególnego rodzaju manipulacji. Trzeba tutaj wspomnieć o szczególnie okrutnej formie manipulacji. Gaslighting to werbalna manipulacja uznawana przez niektórych za jej „najokrutniejszą”. W gaslightingu możemy wyróżnić kilka sposobów działania

Ignorowanie: Ciebie, tego, co mówisz, co robisz, Twoich prób nawiązania kontaktu czy inicjowania rozmowy, w celu wyjaśnienia swojej perspektywy, zaprezentowania swojego sposobu myślenia czy uzasadnienia decyzji.

Odmawianie: pomimo Twoich próśb, sugestii osoba stosująca przemoc odmawia Ci prawa do wypowiedzi, prezentowania Twoich refleksji, przemyśleń i sugeruje, że nie są one właściwe, nie odnoszą się do rzeczywistości, nie są wystarczająco uzasadnione.

Zmiana tematu, przekierowanie uwagi: kiedy mówisz o krzywdzących Ciebie zachowaniach, gaslighter zmienia temat lub sugeruje, że zmyślasz, przesadzasz, masz jakiś kryzys, źle się czujesz.

Kontrargumentowanie: kwestionuje Twoją zdolność pamiętania, logicznego myślenia, wymyśla nowe szczegóły, zaprzecza własnym działaniom, a nawet sugeruje, że zrobił to ktoś inny, także Ty.

Dyskredytowanie: osoba stosująca przemoc sugeruje innym ludziom, że nie pamiętasz doświadczeń poprawnie, mylisz się, zmyślasz, że to Ty dyskredytujesz.

Oskarżanie: także przed innymi osobami, że wprowadzasz w błąd, nie rozumiesz intencji, specjalnie chcesz zaszkodzić, nie zależy Ci na związku, mścisz się.

Inną ale równie bezwzględną formą aktywności osoby toksycznej jest baiting. z języka angielskiego słowo to oznacza przynętę, nęcenie, dręczenie, prowokowanie. W praktyce  przynętę stanowi celowe działanie w taki sposób, aby wywołać, sprowokować reakcję emocjonalną osoby, z którą toksyk wchodzi w interakcję. Realnie są to  techniki manipulowania ofiarą w celu uzyskania np. gniewu, zazdrości, smutku, winy czy żalu, poczucia bycia ,,wariatem”. Osoba z zaburzeniami wykorzystuje te mechanizmy do kontroli,  potwierdzania swojej wyższości, władzy albo zwyczajnie do odwrócenia uwagi. Toksyk używa przynęty często w celu rozpoczęcia konfliktu, a reakcja osoby poddawanej baitingowi ma być potwierdzeniem wpływu toksyka na swoją ofiarę. Toksyk będzie próbował ,,udowodnić” jak bardzo jesteś niestabilna/y  psychicznie i emocjonalnie. Często dochodzi również do odwrócenia ról. To toksyk próbuje zrobić z siebie ofiarę. Poszukuje on w otoczeniu potwierdzenia tego faktu, stawiając Ciebie w niekorzystnym świetle i zwracając otoczenie przeciwko Tobie.  Zdobyte w ten sposób poczucie władzy i kontroli, wykorzystuje do dalszego dręczenia swojej ofiary. Ponadto otrzymuje bonus w postaci uwagi środowiska zewnętrznego, często również zdobyte manipulacjami współczucie dla siebie jako ofiary. Gratisowo również odcina Cię od osób u których mogłabyś/ mógłbyś znaleźć zrozumienie, wsparcie czy pomoc, wiedząc również, że szukanie jej w szerszym kręgu jest dla Ciebie trudne z uwagi na wyczerpanie praktykami toksyka. 

Technika Flying monkeys to generalnie metoda polegająca na zaangażowaniu i wciąganiu osób trzecich po to, aby kontrolować Ciebie, Twoje myśli, zachowania i emocje. Sprawić, byś zaczął w siebie wątpić. Manipulator weźmie  na świadka osoby trzecie, które wcześniej zmanipulowane przez niego poprą  stanowisko toksyka.  Osoby z zaburzeniem bardzo często przedstawiają szerokiemu gronu swoją własną wersję wydarzeń, którą sami wymyślili a która nie ma  nic wspólnego z prawdą. Toksyk dąży do izolacji swojej ofiary, wzbudzenia w niej  lęku, zaburzenia poczucia bezpieczeństwa.  Będąc wśród małp, zwolenników toksyka Twoje poczucie własnej wartości i sprawczości  zacznie jeszcze bardziej  spadać, a to czyni Cię łatwiejszym  do kolejnych manipulacji. 

Osoby toksyczne ponadto są świetnymi aktorami i stosując manipulacyjne sposoby potrafią przybierać różne oblicza. Może to być na przykład wcielanie się w fantastycznie rozumiejącego Cię przyjaciela/ partnera. Osoba taka chętnie i żywo interesuje się Twoim życiem, Twoją przeszłością, Twoimi problemami. Jednak zainteresowanie to wcale nie wynika z faktycznej troski lub chęci poznania Ciebie lepiej. To zwykła technika polegająca na gromadzeniu informacji o Tobie. W późniejszym okresie wszystkie te informacje zostaną odpowiednio zinterpretowane przez toksyka, często zmanipulowane, zostanie zmieniony ich sens i znaczenia a następnie perfidnie zostaną one użyte przeciwko Tobie. Osoba toksyczna, prezentując  całe spektrum masek, nie jest jednak w stanie stworzyć żadnej zdrowej relacji. Przejściowo może wydawać się, że osoba toksyczna zrozumiała coś i postanowiła się zmienić, ale to jest zawsze tylko element cyklu działań toksyka. Toksyczne osoby to zdolni manipulatorzy, którzy wykorzystują innych, by odnosić własne korzyści. Są zapatrzeni w siebie i skupieni na osiąganiu zamierzonych celów, kosztem innych osób, na które nie zwracają uwagi. Lubią czuć siłę i przewagę, chętnie rządzą ludźmi i podejmują za nich decyzje. Według specjalistów, osoby z zaburzeniami osobowości bardzo często nadużywają alkoholu lub popadają w inne uzależnienia. W taki sposób rozładowują napięcia, negatywne emocje, odbarczają niejako poczucia własnej niższości. Oprócz tego używki dostarczają im  efektu wzmocnienia, dodania energii oraz pewności siebie.

Przedstawione wyżej techniki manipulacyjne stosowane przez osoby toksyczne, z zaburzeniami to tylko wycinek bardzo złożonego problemu. 

Osobowość  toksyka, osoby  z zaburzeniami wiązki B kojarzy się bardzo negatywnie.  Otoczenie toksyków jest  przez nich traktowane instrumentalnie, z pogardą i wyższością.  

Dla kształtowania się zaburzeń u toksyków istnieją dwie główne przyczyny. Pierwsza z nich dotyczy psychologii rozwoju i psychodynamiki.  Osoba toksyczna w młodym wieku,  zatrzymuje się pod pewnymi względami w rozwoju emocjonalnym. Dochodzą do tego czynniki czynniki behawioralne wzmacniające tą postawę np. czynniki wynikające z procesu wychowania, wpływu otoczenia, gromadzonym doświadczeń etc. Osoba zaburzona prawie zawsze doświadcza poczucia niskiej wewnętrznej wartości, którą maskuje przez silną arogancję  prezentowaną na zewnątrz. Na poziomie poznawczym toksycy podobnie jak autystycy, mają silny problem z empatią oraz odczuwaniem własnych emocji, które są u nich blokowane, negowane, wypierane albo tłumione. Toksyk zawsze będzie skupiony na sobie . JA i fałszywe poczucie własnej wartości zostaje wzmocnione fałszywym wielkościowym wizerunek. Pamiętać należy, że toksyk w głębi duszy tak naprawdę czuje się słabszy i gorszy od wszystkich. Mając niskie poczucie własnej wartości, musi się ciągle dowartościowywać kosztem innych, aby jego iluzja, jaką tworzy przede wszystkim przed sobą, mogła trwać.

Jako osoba z zaburzeniami osobowości bardzo często nie dostrzega problemu jakim jest jego postawa. Wydaje się być wyrachowanym psychopatą, zupełnie świadomie urządzającym piekło z życia swoich ofiar. Rzadko zdarza się, żeby do takiej osoby trafiały logiczne argumenty, ponieważ groziłoby to zawaleniem się całego świata toksyka. Niemniej jednak terapia osób z tego rodzaju zaburzeniami jest możliwa. 

W zdecydowanie trudniejszej sytuacji pozostają ofiary, osoby będące w relacjach z toksykami. Długotrwały proces niszczenia poczucia własnej wartości, sprawczości, deprywacja  emocjonalna a także przemoc psychiczna powoduje ogromne spustoszenie oraz niemoc, która niejednokrotnie pogłębia się prowadząc do głębokich problemów a nawet zaburzeń i chorób psychicznych.

Uświadomienie sobie przez ofiarę, że znajduje się w relacji z osobą zaburzoną, toksyczną to pierwszy krok w kierunku powrotu do harmonii i dobrostanu. Nie jest to łatwe ani bynajmniej przyjemne. Skonfrontowanie  się jednak z faktami daje przestrzeń na wyjście w toksycznego układu i odtworzenie własnego ja. 

Trudność może stanowić znalezienie w sobie siły do przeciwstawienia się toksykowi, znalezienie wyjścia wydawałoby się z beznadziejnej sytuacji. Nieodzowne staje się w pierwszej kolejności odizolowanie się od osoby zaburzonej. Toksyk może próbować manipulować Tobą lub eskalować ataki na Ciebie. Zależy mu na tym abyś stracił/a rezon, zwątpił/a w swoją wersję wydarzeń, wybaczył/a i wrócił/a do roli ofiary. Odcięcie się więc definitywne jest konieczne. W dalszej kolejności trzeba poszukać profesjonalnego  wsparcia zarówno w kwestiach prawnych jak i a może przede wszystkim w obszarze zdrowia psychicznego. Proces odbudowywania oraz powrotu do równowagi jest procesem złożonym i często długotrwałym. Jednak przy pomocy profesjonalisty jest ogromna szansa na całkowite odwrócenie skutków pozostawania pod wpływem osoby z zaburzeniami wiązki B. 

Podsumowując: Relacja z osobą o zaburzonej osobowości z wiązki B to nieustanna gra pozorów, w której Twoje emocje i doświadczenia są wykorzystywane przeciwko Tobie. Pamiętaj, że: Manipulacja to narzędzie kontroli: Techniki takie jak gaslighting czy baiting nie są przypadkowe – służą one budowaniu fałszywej przewagi toksyka i niszczeniu Twojej wiary w siebie. Maska nie jest prawdą: Pod arogancją i chłodną kalkulacją często kryje się lęk i głębokie poczucie niskiej wartości, których toksyk nie potrafi przepracować w zdrowy sposób. Twoje bezpieczeństwo jest priorytetem: Zrozumienie, że masz do czynienia z mechanizmem zaburzenia, a nie Twoją winą, jest kluczem do wolności. Uzdrowienie jest możliwe: Choć skutki przemocy psychicznej są dotkliwe, definitywne odcięcie się od źródła toksyczności oraz wsparcie specjalisty pozwalają na odbudowanie poczucia sprawczości i powrót do wewnętrznej harmonii. Nie musisz przechodzić przez to sam – rozpoznanie faktów to Twój pierwszy krok do odzyskania siebie.